Θρησκευτικότητα & Νευροεπιστήμη

Οι επιδράσεις της θρησκευτικότητας και της πνευματικότητας σε άτομα με υψηλό ρίσκο Μείζονος Καταθλιπτικής Διαταραχής- μια Νευροεπιστημονική πλευρά.

 

 

Στο χώρο της Ψυχολογίας και της Νευροεπιστήμης, οι ερευνητές έχουν ασχοληθεί με τις επιδράσεις της πνευματικότητας και της θρησκευτικότητας στις γνωσιακές, συναισθηματικές και συμπεριφορικές πτυχές του ανθρωπίνου εγκεφάλου. Το άρθρο αυτό αναφέρεται στα εύρηματα ερευνών από τον κλάδο της Νευροεπιστήμης σχετικά με τις επιδράσεις της πνευματικότητας και της θρησκευτικότητας στη Μείζονα Καταθλιπτική Διαταραχή.

Σύμφωνα με το DSM V, η Μείζων Καταθλιπτική διαταραχή (ΜΚΔ), είναι μια κοινή ψυχική διαταραχή, που χαρακτηρίζεται από καταθλιπτική διάθεση (στο μεγαλύτερο μέρος της ημέρας, σχεδόν κάθε μέρα), συνυπαρχουσα με χαμηλή αυτοεκτίμηση ή έντονη αίσθηση ενοχής, αισθητή απώλεια ενδιαφέροντος σε δραστηριότητες (που θεωρούνταν ευχάριστες), χαμηλή ενέργεια, αλλαγή στην όρεξη και το βάρος (εκτός δίαιτας), αίσθηση σωματικής και ψυχικής κούρασης, μειωμένη ικανότητα συγκέντρωσης και αναποφασιστικότητα, επανειλημμένες σκέψεις θανάτου και αυτοκτονικούς ιδεασμούς. Για τη διάγνωση της ΜΚΔ, το άτομο πρέπει να βιώνει πέντε οι περισσότερα από τα παραπάνω συμπτώματα μέσα στο διάστημα δύο εβδομάδων, και τουλάχιστον ένα από τα συμπτώματα να είναι ‘καταθλιπτική διάθεση’ ή ‘απώλεια ενδιαφέροντος σε δραστηριότητες΄.

Έρευνες έχουν αναφέρει πως η πνευματικότητα (Π) και η θρησκευτικότητα (Θ) τείνουν να παρουσιάζονται ως προστατευτικοί παράγοντες σε ανθρώπους με υψηλό ρίσκο Μείζονος Καταθλιπτικής Διαταραχής (ΜΚΔ) (AbdelKhalek, 2006; Azari et al., 2001; Fox et al., 2014; Harris et al., 2009; Kapogiannis, Barbey, Su, Zamboni et al., 2009; Lazar et al., 2005; Miller et al., 2012, 2014) . Ανάμεσα στα δείγματα των ερευνών (με έναν ή και τους δύο βιολογικούς γονείς με ΜΚΔ), συμμετέχοντες που διατηρούσαν σημαντικές Πνευματικές/Θρησκευτικές πεποιθήσεις, τείνανε να αναφέρουν λιγότερα επαναλαμβανόμενα επεισόδια κατάθλιψης (Miller et al., 2012). Να τονιστεί ότι τα ιδιά αποτελέσματα δεν εμφανίστηκαν σε ανθρώπους που ανέφεραν ότι παρακολουθούν συχνά θρησκευτικές υπηρεσίες (π.χ. πηγαίνουν εκκλησιά) ή που ανέφεραν ότι πιστεύουν σε μια θρησκεία (Miller et al., 2014). Εν ολίγοις, η ερευνά κατέληξε στο ότι οι εσωτερικές και ουσιαστικές πεποιθήσεις περί Π/Θ έδειξαν να παρέχουν μια προστατευτική επίδραση προς την ΜΚΔ σε αντίθεση με τις εξωτερικές συνιστώσες της θρησκευτικότητας (Allport & Ross, 1967).

Έρευνες σε οικογένειες με υψηλό και χαμηλό ρίσκο κατάθλιψης, έδειξαν ότι η πεποίθηση στη σημαντικότητα της Π/θ σχετίζεται με παχύτερους φλοιούς σε αμφίπλευρες βρεγματικές και ινιακές περιοχές, ιδιαίτερα στον cuneus και τον precuneus, οπού εμπλέκεται στην οπτικο-χωρική επεξεργασία, την επεισοδιακή μνήμη, και σε τομείς συνείδησης (όπως και στις σκέψεις περί του εαυτού) (Liu et al., 2017; Miller et al., 2014) . Έχει αναφερθεί, πως η λέπτυνση αυτών των φλοιών προβάλει έναν βιοδείκτη για τον κίνδυνο κατάθλιψης (Liu et al., 2017; Peterson et al., 2009). Αποτελέσματα άλλων ερευνών, επισημαίνουν πως οι διαφορές των εγκέφαλων που σχετίζονται με την σημαντικότητα πεποιθήσεων της Π/Θ έρχονται σε αντίθεση με όσων σχετίζονταν με υψηλότερο ρίσκο κατάθλιψης, προτείνοντας πως η Π/Θ μπορεί να παρέχει αντισταθμιστικό μηχανισμό ή ρυθμιστικό αποτέλεσμα στην κατάθλιψη (Svob, Wang, Weissman, Wickramaratne, & Posner, 2016; Tenke et al., 2013, 2017).

Σε μια πολύ πρόσφατη έρευνα, οι Li et al. (2019), χρησιμοποιώντας Diffusion Tensor Imaging (DTI), μια τεχνική νευροαπεικόνισης με βάση τη μαγνητική τομογραφία που καθιστά δυνατή την εκτίμηση της θέσης, του προσανατολισμού και της ανισορροπίας των οδών λευκής ουσίας του εγκεφάλου, διερεύνησαν τη μικροδομή και την ακεραιότητα της λευκής ύλης σε σχέση με τη θρησκευτική πίστη, συσχετίζοντας τη με διαφορετικά επίπεδα οικογενειακού κινδύνου για την ανάπτυξη ΜΚΔ. Τα ευρήματα υποδηλώνουν πως η υψηλή σημαντικότητα πεποιθήσεων Π/Θ μπορεί να έχει επιδράσεις στην ακεραιότητα της λευκής ουσίας στον αμφίπλευρο μετωπιαίο λοβό, τον κροταφικό λοβό και τον βρεγματικό λοβό, ιδιαίτερα τον αμφίπλευρο προκύνιο, που όπως αναφέρθηκε, εμπλέκεται στην οπτικο-χωρική επεξεργασία, την επεισοδιακή μνήμη, και σε τομείς συνείδησης, όπως και στην ικανότητα αντανάκλασης του εαυτού (σκέψεις περί τον εαυτό). Παρότι αυτές οι περιοχές στον εγκέφαλο σχετίζονται με ρίσκο ανάπτυξης ΜΚΔ, η αναοργάνωση της λευκής ουσίας μέσω των εντόνων πεποιθήσεων και θρησκευτικών/πνευματικών ‘πιστεύω’ μπορεί να βοηθάει στο να προστατεύονται τα άτομα από το να αναπτύξουν κατάθλιψη.

Πέρα από τα ενδιαφέροντα αποτελέσματα της έρευνας, υπήρχαν σαφώς και αρκετοί περιορισμοί. Εκτός από τους τεχνικούς περιορισμούς, το μέγεθος του δείγματος (n= 99, με πλειοψηφία γυναικών) δεν μπορεί να είναι αντιπροσωπευτικό για την γενίκευση των αποτελεσμάτων. Επιπλέον, η πεποίθηση Π/Θ μετρήθηκε ως παράγοντας σε συγκεκριμένο χρόνο και οι αναλύσεις δεν μπορούν να στηριχθούν σε πιθανές αλλαγές της θρησκευτικότητας στο πέρασμα του χρόνου. Δεν μπορούμε δηλαδή να ξέρουμε αν ο εγκέφαλος ήταν διαφορετικός πριν την εσωτερικευμένη πίστη και κατά ποσον άλλαξε μετά (ώστε να θεωρήσουμε ότι η πίστη έφερε την αλλαγή), όπως και δεν μπορούμε να μετρήσουμε τη θρησκευτικότητα/πνευματικότητα που πιθανολογείται πως προκάλεσε την αλλαγή (είναι έννοιες ποιοτικές, που δεν μπορούν να μετρηθούν αντικειμενικά). Επίσης, ο παράγοντας Π/Θ δε διαχωρίζει τις εμπειρίες που έχει ένα άτομο όσων αφορά τον θρησκευτικό πνευματικό τομέα, το αν δηλαδή ένα άτομο έχει θρησκευτικές ή πνευματικές εμπειρίες και τι είναι αυτό που τις διαφοροποιεί. Επιπλέον, το δείγμα στηρίχθηκε σε ευρωπαϊκές οικογένειες, κυρίως ιταλικής καταγωγής, οπού επί το πλείστον ήταν χριστιανοί. Επομένως, τα αποτελέσματα δε μπορούν να γενικευτούν σε άλλους πληθυσμούς ή σε αλλά θρησκεύματα.

Το άρθρο αυτό, δε συνιστά πως η εσωτερικευμένη πεποίθηση και πίστη σε θρησκεία ή πνευματικότητα μπορούν να θεραπεύσουν τη κατάθλιψη. Οι έρευνες που χρησιμοποιήθηκαν, δείχνουν πως μπορεί η πνευματικότητα και η θρησκευτικότητα να παρέχουν ένα δίκτυ προστασίας σε άτομα τα οποία έχουν υψηλό βιολογικό/γενετικό ρίσκο για κατάθλιψη (κληρονομικότητα/καταθλιπτικοί γονείς). Παρόλα αυτά, θα ήταν ενδιαφέρον να ερευνηθούν οι λόγοι/παράγοντες που συμβάλουν στη συσχέτιση μεταξύ θρησκευτικότητας/πνευματικότητας και πυκνότερης λευκής ουσίας σε σημαντικά μέρη του εγκεφάλου που αφορούν τη κατάθλιψη. Επίσης, δεν είναι ακόμα ξεκάθαρο το αν η θρησκευτικότητα/πνευματικότητα προστατεύουν τον εγκέφαλο από κατάθλιψη, ή αν ο άνθρωπος που βρίσκεται σε κατάθλιψη, λόγω των συμπτωμάτων του, δεν έχει «χώρο» για θρησκευτικότητα/πνευματικότητα. Τέλος, να αναφερθεί το ότι αν κάποιος θρησκευόμενος/ πνευματικός άνθρωπος έχει κατάθλιψη, αυτό δε σημαίνει ότι δε «πιστεύει αρκετά» ή ότι δεν είναι «αρκετά πνευματικός».

Βιβλιογραφία

 

AbdelKhalek, A. M. (2006). Happiness, health, and religiosity: Significant relations. Mental Health, Religion & Culture, 9(1), 85–97.https://doi.org/10.1080/13694670500040625

Allport, G. W., & Ross, J. M. (1967). Personal religious orientation and prejudice. Journal of Personality and Social Psychology, 5, 432–443.https://doi.org/10.1037/h0021212

Azari, N. P., Nickel, J., Wunderlich, G., Niedeggen, M., Hefter, H., Tellmann, L., … Seitz, R. J. (2001). Neural correlates of religious experience. European Journal of Neuroscience, 13(8), 1649–1652.https://doi.org/10.1046/j.0953-816x.2001.01527.x

Fox, K. C., Nijeboer, S., Dixon, M. L., Floman, J. L., Ellamil, M., Rumak, S. P., … Christoff, K. (2014). Is meditation associated with altered brain structure? A systematic review and metaanalysis of morphometric neuroimaging in meditation practitioners. Neuroscience & Biobehavioral Reviews, 43, 48–73.https://doi.org/10.1016/j.neubiorev.2014.03.016

Harris, S., Kaplan, J. T., Curiel, A., Bookheimer, S. Y., Iacoboni, M., & Cohen, M. S. (2009). The neural correlates of religious and nonreligious belief. PLoS ONE, 4(10), e7272.

Kapogiannis, D., Barbey, A. K., Su, M., Krueger, F., & Grafman, J. (2009). Neuroanatomical variability of religiosity. PLoS ONE, 4(9), e7180.

Lazar, S. W., Kerr, C. E., Wasserman, R. H., Gray, J. R., Greve, D. N., Treadway, M. T., … Fischl, B. (2005). Meditation experience is associated with increased cortical thickness. NeuroReport, 16(17), 1893.https://doi.org/10.1097/01.wnr.0000186598.66243.19

Li, X., Weissman, M., Talati, A., Svob, C., Wickramaratne, P. Posner, J. & Xu, D. (2019). A diffusion tensor imaging study of brain microstructural changes related to religion and spirituality in families at high risk for depression.

Liu, J., Svob, C., Wickramaratne, P., Hao, X., Talati, A., Kayser, J., … Weissman, M. M. (2017). Neuroanatomical correlates of familial riskfordepression and religiosity/spirituality. Spirituality in Clinical Practice, 4, 32–42. https://doi.org/10.1037/scp0000123

Miller, L., Bansal, R., Wickramaratne, P., Hao, X., Tenke, C. E., Weissman, M. M., & Peterson, B. S. (2014). Neuroanatomical correlates of religiosity and spirituality: A study in adults at high and low familial risk for depression. JAMA Psychiatry, 71(2), 128–135.

Miller, L., Wickramaratne, P., Gameroff, M. J., Sage, M., Tenke, C. E., & Weissman, M. M. (2012). Religiosity and major depression in adults at high risk: A tenyear prospective study. American Journal of Psychiatry, 169(1), 89–94. https://doi.org/10.1176/appi.ajp.2011.10121823

Peterson, B. S., Warner, V., Bansal, R., Zhu, H., Hao, X., Liu, J., … Weissman, M. M. (2009). Cortical thinning in persons at increased familial risk for major depression. Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America, 106(15), 6273–6278.

Svob, C., Wang, Z., Weissman, M. M., Wickramaratne, P., & Posner, J. (2016). Religious and spiritual importance moderate relation between default mode network connectivity and familial risk for depression. Neuroscience Letters, 634, 94–97. https://doi.org/10.1016/j.neulet.2016.10.009

Tenke, C. E., Kayser, J., Miller, L., Warner, V., Wickramaratne, P., Weissman, M. M., & Bruder, G. E. (2013). Neuronal generators of posterior EEG alpha reflect individual differences in prioritizing personal spirituality. Biological Psychiatry, 94, 426–432.https://doi.org/10.1016/j.biopsycho.2013.08.001

Tenke, C. E., Kayser, J., Svob, C., Miller, L., Alvarenga, J. E., Abraham, K., … Bruder, G. E. (2017). Association of posterior EEG alpha with prioritization of religion or spirituality: A replication and extension at 20year followup. Biological Psychiatry, 124, 79–86.https://doi.org/10.1016/j.biopsycho.2017.01.005

 

 

 

Please follow and like us:

Μπορεί επίσης να σας αρέσει...

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *